Khi mới bắt đầu học Phật theo truyền thống Theravāda, nhiều Phật tử khi nghe nhắc tới “Tam Tạng Kinh Điển” liền nảy sinh tâm lý lo lắng vì tính chất hàn lâm của nó. Có cảm tưởng đây là kho tàng chỉ dành riêng cho chư Tăng và các nhà nghiên cứu giáo lý. Tuy nhiên, nếu tiếp cận đúng phương pháp, chúng ta sẽ thấy Tam Tạng vô cùng gần gũi. Nó giống như bản đồ tổng thể của con đường tu tập, được chia ra để người học không bị lạc.
Nguồn gốc và ý nghĩa của Tipiṭaka
Về mặt từ nguyên, Tam Tạng (Tipiṭaka) có nghĩa là “ba chiếc giỏ đựng”, ám chỉ ba phân loại chính để lưu truyền và tổ chức lời dạy của Bậc Toàn Giác.
Cấu trúc của nó bao gồm:
Tạng Luật (Vinaya Piṭaka)
Bộ Tạng Kinh (Sutta Piṭaka)
Bộ Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhamma Piṭaka)
Trong Phật giáo Theravāda, toàn bộ kho tàng kinh điển này được gìn giữ qua ngôn ngữ Pāḷi, được đánh giá là hệ thống kinh điển uy tín, phản ánh chính xác nhất những lời thuyết giảng của Đức Phật.
Vinaya Piṭaka: Cốt lõi của giới hạnh
Dù Vinaya Piṭaka nhắm đến đời sống tu hành của chư Tăng, song Phật tử tại gia nắm rõ Luật sẽ hành trì rất vững vàng.
Mục đích cốt yếu của giới luật không nằm ở sự ràng buộc, mà nhằm:
Bảo hộ sự thanh khiết của thân tâm
Giảm xung đột, rối ren
Tạo môi trường thuận lợi cho Định và Tuệ sinh khởi
Tóm lại một cách súc tích:
Tạng Luật chính là hàng rào bảo vệ cho hành động và ngôn từ
Người mới bắt đầu chỉ cần nắm vững những nguyên tắc cơ bản:
Mối quan hệ nhân quả trong mọi việc làm
Tôn trọng giới hạn
Rèn luyện nếp sống tự giác và trách nhiệm
Tạng Kinh – Kho tàng pháp thoại của Đức Thế Tôn
Tạng Kinh là phần quen thuộc nhất với Phật tử tại gia.
Bộ tạng này tổng hợp:
Những bài giảng đạo của Đức Thế Tôn
Những cuộc đối đáp giữa Phật và nhiều tầng lớp khác nhau trong xã hội
Lời dạy trực diện về bản chất của đau khổ và lộ trình đoạn tận khổ đau
Toàn bộ kinh văn được tổ chức thành 5 bộ Nikāya chính:
Phân loại dựa trên dung lượng bản văn: dài, vừa và ngắn
Có kinh rất thực hành (như Kinh Pháp Cú, Tứ Niệm Xứ)
Có những bài kinh giải quyết trực tiếp các khúc mắc trong cuộc sống thường nhật
Tóm lại:
Tạng Kinh chính là lộ trình tu tập được dẫn dắt bằng thuyết giảng và các câu chuyện sinh động
Hành giả sơ cơ nên ưu tiên tiếp cận Tạng Kinh trước tiên.
Abhidhamma Piṭaka – Hệ thống hóa quy luật tâm linh
Vi Diệu Pháp (Abhidhamma) là phần trừu tượng và khó nhất, nhưng cũng sâu nhất.
Có thể so sánh:
Tạng Kinh là “Phật dạy gì”
Thì Vi Diệu Pháp là “Pháp vận hành như thế nào”
Tạng Vi Diệu Pháp đi sâu vào các khía cạnh:
Tâm là gì?
Cấu trúc của một đơn vị tâm thức (sát-na)
Vì sao có tham – sân – si?
Quy luật vận hành của hành động và quả tương ứng
Với người mới:
Chưa cần thiết phải nghiên cứu Abhidhamma ngay lập tức
Dẫu vậy, nhận thức được giá trị của nó sẽ giúp hành giả tránh được những hiểu biết lệch lạc hoặc cảm tính về giáo pháp
Mối liên hệ giữa Tam Tạng và Tam Học
Một cách rất dễ nhớ:
Tạng Luật → Giới
Tạng Kinh → Định
Tạng Vi Diệu Pháp → Tuệ
Ba Tạng không tách rời, mà nâng đỡ nhau:
Khi Giới hạnh trang nghiêm thì tâm Định mới có chỗ nương tựa
Nhờ năng lực của Định mà trí Tuệ mới được phát sinh
Khi có trí Tuệ soi sáng, việc giữ Giới trở thành một sự tự nguyện sâu sắc
Gợi ý cách học Tam Tạng cho người mới bắt đầu
Gợi ý đơn giản:
Đừng cố “học hết”
Cần tiếp cận theo trình tự hợp lý:
Nắm vững các nguyên tắc đạo đức căn bản
Đọc Kinh để soi lại đời sống
Khi căn tính và sự hiểu biết đã chín muồi, hãy nghiên cứu Abhidhamma để phát triển tuệ website giác
Tipiṭaka không tồn tại để làm giàu vốn tri thức lý thuyết, mà để:
tu tập và sửa đổi thân – khẩu – ý ngay trong từng khoảnh khắc của đời sống